Koninginnedag

Koninginnedag het was decennialang een begrip in Nederland vanaf 1898 tot en met 2012 was het eerst 31 augustus en daarna 30 april maar het was en bleef Koninginnedag.

Alleen ruime 80 plussers (geboren tussen 1935 en 1940) zullen nog een actieve herinnering hebben aan de viering van Koninginnedag op 31 augustus. Tussen 1940 en 1944 was het vieren van iets wat met het Huis van Oranje te maken had niet aan de orde. Dat werd op 31 augustus 1945 dubbel en dwars ingehaald. Alles wat nog in huis was: een vlag en wimpel werd gebruikt en lappen stof om een jurk van te maken.

De invulling van Koninginnedag veranderde wel. Landelijk maar ook plaatselijk. Een zekerheid was er op plaatselijk niveau: de gemeente droeg een steentje bij. Oranjeverenigingen konden altijd rekenen op een bijdrage in welke vorm dan ook: de burgemeester, vaak in jacquet en met hoge hoed in de hand, die een aubade bij het stadhuis of raadhuis afnam en een financiële bijdrage.

Maar omdat bij iedere gemeente iedere munt maar een keer kan worden uitgegeven worden ook op dat vlak bezuinigingen doorgevoerd. Al zal niemand af willen stappen van de traditie van Koningsdag

Van enkele gemeenten is bekend hoe Koninginnedag ten tijde van Koningin Wilhelmina werd gevierd. Het was in de tijd dat de zomervakantie voor scholen op 1 juli begon en op 1 september eindigde en daarmee was Koninginnedag de laatste vrije vakantiedag.

Vaak was er een ,kleine, kermis. Maar in Vollenhove was het onderwijzend personeel het kennelijk een beetje zat om ieder jaar weer hetzelfde ritueel uit te moeten voeren. Zij bedachten een plan, stelden dat aan het College van Burgemeester en Wethouders van Stad Vollenhove voor en vroegen om een bijdrage. Het plan kreeg zowaar instemming.

Het was in de tijd dat de tram van Zwolle via Zwartsluis naar Vollenhove reed. Vervoer was geen probleem. De schoolkinderen zouden met de tram naar Zwolle gaan. Maar waar gehoopt werd op een succesverhaal moet er iets gepasseerd zijn waardoor het bij een eenmalig experiment is gebleven. Het daarop volgende jaar werd Koninginnedag weer gewoon in Stad Vollenhove gehouden.

De kinderen zullen hun ogen hebben uitgekeken, zomaar met de tram helemaal naar Zwolle. Dat is een belevenis van de eerste orde. Hoe vaak zou je als 12 jarige met de tram naar Zwolle zijn geweest wat zou je er moeten doen? In iedere plaats waren nog gewoon de middenstanders die alle dagelijkse dingen konden leveren en maken zoals kleding, als dat al niet door huisvlijt zelf werd gemaakt (wollen truien en sokken om eens een voorbeeld te noemen).

Zwolle kan natuurlijk een overweldigende indruk hebben gemaakt, alles is er groter, drukker en rumoeriger dan in Vollenhove waar de rust van een kleine gemeenschap heerst. Voeg daar dan nog eens het effect van Koninginnedag in een bruisend provinciestadje bij en het plaatje is compleet. Waren de schoolkinderen bleu, bang of niet bij elkaar te houden als grote groep. Een school had in die tijd makkelijk 100 leerlingen, zie dat maar eens met de hoofonderwijzer en een hulponderwijzer bijeen te houden. 

Voor de onderwijzers zal het geen rustige dag zijn geweest, zo in het centrum van Zwolle; de bloeddruk zal gestegen zijn. En afgepeigerd zullen zij de thuisreis hebben ondernomen. Helaas staat er niets in het raadsverslag waarom het bij die ene keer is gebleven, het bovenstaande is dan ook 'invulling'. Maar het is voorstelbaar dat Zwolle in die jaren net zo'n aantrekkingskracht heeft als Amsterdam dat ook al jaar en dag heeft op 30 april en nu 27 april. Waarom wil je op die dag naar Amsterdam?

In ieder geval is het niet meer aan de orde om met een hele schoolklas met de tram naar Zwolle of Amsterdam te gaan. Zwolle heeft geen tramverbinding meer en scholen hebben hoe dan ook vrij. 

Koninginnedag was in Vollenhove gewoon weer het plaatselijk vermaak met wat spelen (zaklopen, koekhappen en dat soort, zoals nu nog te zien en te beleven is in het Zuiderzeedorp) een aubade en een glas limonade. De gemeente Stad Vollenhove droeg 15 cent per kind bij aan de festiviteiten.

bijdrage geplaatst: 31 augustus 2026

afbeelding: auteur