Verhaal

Steenwijk aan de Zuiderzee

Rekent Steenwijk zich rijk?

Fallback Image Profiel Vincent Erdin

De Zuiderzee grenst aan het Land van Vollenhove maar Steenwijk doet wel een gooi naar de aanduiding Steenwijk aan Zee

De Sint Clemens kerk en toren in Steenwijk

Je zou er niet zo snel aan denken: Steenwijk aan Zee. Het is dat de toren van de Sint Clemens die op de kopfoto van top tot teen staat afgebeeld in Steenwijk een handje helpt.

Op het informatiepaneel bij de toreningang staat het volgende: de toren is gebouwd met het oog op de vissers op de Zuiderzee. Dat is klare taal. Maar is het realistisch? De realiteit is inderdaad in het voordeel van Steenwijk.

informatiepaneel bij de toreningang

Tussen de Zuiderzee en Steenwijk ligt eerst het Land van Vollenhove met de voormalige Zuiderzeesteden: Stad Vollenhove, Blokzijl en Kuinre en de dorpen: Ambt Vollenhove en Blankenham. Inwoners van deze plaatsen waren afhankelijk van de Zuiderzee voor hun broodwinning door middel van de visserij. 

Meer naar het noordoosten liggen de buurtschappen: Sint Jansklooster, Belt Schutsloot en Giethoorn op weg naar Steenwijk. Hemelsbreed is de afstand van de kustlijn tot aan de toren slechts 16 kilometer. Een afstand die letterlijk en figuurlijk goed te overzien is. In het merengebied van de Weerribben en de Wieden kun je die afstand nooit in een rechte lijn afleggen over de weg is het dan ook altijd langer. 

Wie wel eens de overtocht Stavoren - Enkhuizen heeft gemaakt met de Bep Glasius weet dat bij het verlaten van de haven en het open water van het IJsselmeer steevast het turen naar de overkant begint: is de toren van de Zuiderkerk in Enkhuizen al in beeld. Dat is een afstand van 25 kilometer en met grote regelmaat is de toren inderdaad te zien. Een tweede voorbeeld: wie in het buitenmuseum staat kan bij helder weer de kliffen van Gaasterland zien. Kortom alle reden om een afstand van 16 kilometer tussen kust en toren niet langer als vreemd te zien maar als een reeël gegeven te beschouwen.

De toren van Steenwijk heeft een nadeel maar meer voordelen. Het nadeel is dat Steenwijk eigenlijk in een kom ligt. De omgeving ligt al snel een paar meter hoger. Steenwijk schuurt tegen de Havelterberg aan en de Woldberg en naar het zuidwesten ligt er bij Barsbeek een lichte glooiing. Dat neemt niet weg dat de toren nog steeds met kop en schouders boven het maaiveld uitsteekt. Tegelijkertijd is dat ook het voordeel van de toren van Steenwijk met 86 meter ben je van veraf goed zichtbaar en daarmee ook vanaf de Zuiderzee. Bijkomend voordeel is dat er nauwelijks andere hoge torens in de omgeving stonden of hebben gestaan. De toren van Kuinre verscheen pas in de 19e eeuw in het straat- en zeebeeld. De torens van Blokzijl en Vollenhove waren relatief lage torens. 

Een visser op zee moet zeker houvast hebben gehad aan de Sint Clemens toren om zich te kunnen oriënteren en de plaats te bepalen. 

Wie nu de moeite neemt om de ruim 220 traptreden naar boven af te leggen zal in zuidwestelijke richting geen zee meer zien, hooguit een rand water en daarachter het Nieuwe Land: de Noordoostpolder. Opnieuw een bewijs dat de afstand vice versa overbrugbaar was met het blote oog. Want dat is waar vissers gebruik van maakten, dat wat zij met het blote oog konden waarnemen. Hulpmiddelen zoals we die nu kennen zoals een verrekijker was er niet in de tijd dat de toren werd opgebouwd.

 

bijdrage geplaatst: 6 september 2016 

afbeeldingen: auteur