Vincent Erdin
De spoorlijn Stavoren - Leeuwarden kent eigenlijk tussen Stavoren en Ylst een paar halteplaatsen die een behoorlijk eind van de eigenlijke plaats liggen. Het station heet: Koudum-Molkwerum. Koudum ligt op drie kilometer afstand en Molkwerum een kilometer, Hindeloopen op twee kilometer en Workum ook op zo'n twee kilometer. Het lukt dan ook niet om binnen een uur, de frequentie, van de treindienst heen en weer te lopen en rond te wandelen en ook nog op tijd terug te zijn voor de volgende trein.
Maak er tenminste een wandeling van twee en misschien zelfs drie uur van. Vanuit het station is het recht toe recht aan: de Spoardijk en Begine makkelijker kan bijna niet.
Workum/ Warkum is net als Stavoren/ Starum en Hindeloopen/ Hylpen een van de elf Friese steden. Alleen al om die reden het bezoeken waard, immers een stad heeft historisch gezien een streepje voor op een dorp.
Tot in de jaren tachtig, dus slechts veertig jaar geleden was er nog een stadsboer werkzaam. De koeien stonden in de zomerperiode in een weiland buiten de stad en werden in het najaar per boot opgehaald en op stal gezet. Dat er soms een koe door de gang liep hoorde er gewoon bij. Deze stadsboer moest stoppen omdat de toenmalige gemeente ruimte nodig had om het stadhuis uit te breiden.
Stadswallen heeft Workum nooit gehad, evenals Kuinre was het omgeven door water en dat moest de vijand op afstand houden.
Op de Merk begint het historisch interessant te worden: links de Sint Gertrudis kerk een grote lange kerk met een te kleine toren. In de kerk zijn de draagbaren van de verschillende gilden opgesteld. Ieder gilde had een eigen baar om de doden naar het kerkhof te dragen. Het gaat hier om een unieke collectie.
Rechts het voormalige stadhuis met hoge trap en bordes. En daar tussen de waag. Een stad had het privilege om te wegen, dat genereerde weer inkomsten. Wie langs de toren naar het zuiden gaat loopt op het Sûd. Hier staan huizen uit met name de achttiende eeuw. Sûd gaat over in Sylspaed en dan komt de wandelaar uit bij de sluis.
Dat is ook de positie van de afbeelding die uit de beeldbank van het Zuiderzeemusuem komt. Naast de sluis een werf die daar sinds 1693 is gevestigd. Voor de vloot van de Markerhaven geen onbekend adres. Zowel de TX 11 wordt hier naar toe gevaren als er groot onderhoud nodig is en ook het binnenvaartschip 'Vier Gebroeders' uit Puttershoek dat recent voorzien is van een nieuwe roef heeft hier een paar maanden gelegen.
Verder lijkt het beeld vrijwel ongewijzigd: in het midden de toren van de Sint Gertrudis en weinig bebouwing.
Wie nog verder door zou lopen komt op de dijk langs It Soal, dat is de open waterverbinding met het IJsslemeer en voorheen de Zuiderzee. De rijkdom van de stad komt voor een deel uit de handel over water in die 18e eeuw.
It Soal is de startplaats voor de jaarlijkse Strontrace, die wordt op een maandag in oktober gevaren, door platbodemschepen tussen Workum en Warmond, drie dagen afzien en varen onder zeil of jagen als er geen wind is. De tekst op dit aardewerk: 40 jr. Liereliet beurtveer Strontrace Visserij 2013 Reid.
Terug naar de Merk, dit plein is jaarlijks het decor van Kokedei op de vierde woensdag in september, let wel dit is iets anders dan de laatste woensdag van september. (Vergissen is menselijk en het zou sneu zijn als iemand naar Workum gaat om dat evenement in ogenschouw te nemen en er is niets te zien).
Nu naar het noorden, dat is de Noard. Hier panden uit de 17 e eeuw en het voormalige Burger Weeshuis. Wat opvalt is dat de straat 'breed' is. Ooit heeft hier dwars door de stad water gestroomd waar kleine schepen gebruik van konden maken. Omdat de handel toenam werden de schepen groter en is het vaarwater verplaatst, een bypass.
Daar waar de Noard bij de Dwarsnoard komt is datzelfde te zien: een bredere straat waar je tussen de oogwimpers door het water nog kunt zien. Daar takt het stadswater dan weer aan op de Workumer Trekvaart naar Bolsward.
Behalve de twee genoemde festiviteiten: Kokedei in september en de Strontrace in oktober is het Jopie Huisman er gevestigd.
Op de Merk zit een bakkerij, niet zo maar doorsnee maar naar eigen zeggen 'de bakker met het beste Suikerbrood' en toegegeven 't kon minder'. Of terwijl het is echt wel puik.
Met deze ingrediënten is Workum zeker een bezoekje waard, te voet vanaf het station, op de fiets langs de andere Friese steden of met de boot.
Een van de verrassingen is om het nauwe pad Tillefonne te volgen, na het bruggetje sta je ineens buiten, het pad gaat de weilanden in. Tillefonne is echt nauw en nauwelijks te vinden aan het begin van de Noard. Daarmee wordt duidelijk dat Workum weliswaar stad toch ook bescheiden van karakter is en dat maakt het charmant.
bijdrage geplaatst: 8 september 2025
afbeeldingen oude situatie: Collectie Zuiderzeemusuem Enkhuizen
afbeeldingen nieuwe situatie: auteur