Vincent Erdin
Onlangs was er een groep leerlingen in het Zuiderzeedorp op bezoek, zoals veel vaker het geval is, maar een van de vragen in de Markerhaven was: hoe kun je zien dat het waait? De antwoorden liepen uiteen. Op verschillende manieren kun je merken dat er wind staat.
Zo is het ook met licht. Licht, lucht en wind kun je niet vastgrijpen door met je hand een slag in de lucht te slaan en hem dan dicht te knijpen en te zeggen: 'kijk ik heb een hand vol licht, lucht of wind'. Toch zijn we voortdurend afhankelijk van licht. Licht is een basis als onderscheid tussen dag en nacht, licht en donker.
Vaak genoeg speelt licht ook met licht. De afbeelding bovenin laat dat zien. In het raam weerkaatst het licht en, merkwaardig, het levert een vertekend beeld op. Een weerspiegeling van iets anders in plaats van de voortzetting van de raampartij met familiewapens.
Dergelijke verschijnselen doen zich op een andere manier ook voor in het Zuiderzeedorp. Er is maar één conclusie mogelijk: licht is veelzijdig verrassend.
Het licht dat in het 'Huishouden 1920' te zien is heeft eigenlijk niet eens de functie om lichtdrager te zijn, hier gaat het meer om de warmtebron. Op de drie petroleumstellen wordt het eten klaar gemaakt, slow cooking bestond als woord in de verste verte nog niet, maar werd wel als zodanig dagelijks toegepast. Het kost de nodige tijd om de aardappels, groente etc aan de kook te brengen. Op deze dag was er zelfs een extraatje: appelcompote van valappels. De geur van de appelmoes hing in het huisje.
Licht en mede daardoor ook warmte is nodig om de groenten, appels en peren en bloemen te laten groeien en bloeien. De eerste sla die uit de tuin komt, de snijbiet, prei en alles wat er vroeg in het plantseizoen is ingezet komt tot leven en kan gegeten worden of komt in een vaas op tafel.
Dat het licht ook op andere manier speelt met zichzelf is te zien op de afbeelding in het schoollokaal van het schooltje uit Kollum. Er is elektrisch lamplicht, er zijn petroleumlampen en het zonlicht trekt over de zijde van het gezicht of banen in het klaslokaal.
Nog een interieurfoto, hier de zeilmakerij in het Zuiderzeedorp. Bij het schaarse licht zie je de zeilmaker, de schoenmaker of wie er dan ook maar in een winkel staat en werkt bezig om zijn/ haar beroep uit te oefenen. Niet voor niets waren de werkdagen in de zomermaanden beduidend langer dan in de wintermaanden. Als de zon al om zes uur schijnt waarom zou je dan tot na acht uur wachten om aan het werk te gaan of om zes stoppen als het om acht uur nog steeds licht is? Op die manier kon een werkdag behoorlijk lang zijn maar dat werd dan weer gecompenseerd met de kortere dagen in de winter. Al zal een bakker toch zes dagen per week aan de slag moeten om de klanten van brood en al het andere dat in een bakkerij gemaakt wordt te kunnen voorzien.
En tot slot een afbeelding hoe het licht speelt met het water, wolken, zon en water een fraaie combinatie om schilders aan het werk te krijgen: de golfslag, de dijk hoe vang je dat op het doek? Of het nu een beroemde schilder is of een schilder die het voor de liefhebberij doet. De ingrediënten blijven al eeuwenlang fascineren en steeds weer in een ander lichtspel. Afwisselender dan het licht is er eigenlijk niet, op elk moment van de dag weer anders.
In het Zuiderzeedorp voltrekt zich aan het eind van het jaar nog een bijzonder fenomeen: het Zuiderzeelicht. Dit jaar met het verhaal: 'De heldin van Hoorn'. van 12 december 2025 tot en met 4 januari 2026. (Kaarten voor Zuiderzeelicht zijn online te bestellen).
bijdrage geplaatst: 15 september 2025
afbeeldingen: auteur