Vincent Erdin
Op zaterdag 15 november van dit ging menig kinderhartje weer eens wat sneller kloppen. Het was de dag van het jaar waarop Sint en Piet voet aan wal zetten. Die jaarlijks weerkerende gebeurtenis schept verwachtingen. Verlanglijstjes worden in een schoen gestopt al dan niet met een vriendelijk briefje voor de Sint en eventueel een kleine versnapering voor het alom bekende paard waar de Sint een rondrit mee maakt door dorpen en steden.
Maar hoe historisch is het allemaal? Sinterklaas of Sint Nicolaas heeft oude middeleeuwse papieren dat staat wel vast. Iemand met zo'n aanduiding is er om goed te doen. Met name kinderen werden in die tijd met een presentje bedacht en dat was dan ook nog eens heel praktisch. Er kwam iets in huis waar door het jaar heen geen geld voor was, gewoon een extraatje zonder al teveel poespas.
Tot medio het derde kwart van de negentiende eeuw zou het hier ook bij blijven. Hoe Zwarte Piet dan plotseling ten tonele verschijnt, het lijkt de fantasie van Amsterdamse onderwijzer te zijn geweest die rond 1850 ineens een knecht bij de Sint introduceert. Overigens niet alleen in Nederland maar ook in Duitsland en Frankrijk waar het feest bekend is komt Piet ineens op het toneel. Aan de opzet van het hele 5 december feestje verandert vrijwel niets. De kleinschaligheid en de gemoedelijkheid blijft.
Voor banketbakkers zijn het ineens drukke tijden. In de zomer wordt al begonnen met het maken van speculaas in verschillende varianten: koekjes of brokken en poppen. Roomboteramandelstaven en letters. Weer anderen gaan chocoladeletters maken in het begin nog maar een paar en hooguit in de smaken melk en puur maar inmiddels is het hele alfabet in meerdere smaken verkrijgbaar en in de formaten schoenletter tot XL.
In de jaren zestig kort voor de plaatselijke intocht begint de middenstand in de gaten te krijgen dat dit een lucratief moment is: etalages worden ingericht, winkels en met name speelgoedafdelingen krijgen een ware Sinterklaas uitstraling.
Het meest opmerkelijke bij dit alles is: op 6 december zijn Sint en Piet verdwenen als sneeuw voor de zon.
Op de dag zelf 5 december of op de voorafgaande vrijdag worden vrijwel alle lagere en basisscholen bezocht. En ook dit jaar zal dat komende week weer z'n beslag gaan krijgen. Op de afbeeldingen is zo'n schoolklas te zien met Sint en Piet, medio 1950 in Volendam. Meisjes nog in klederdracht en Sint en Piet in vol ornaat.
De grootste verandering begint nu zo'n 10 jaar geleden. Ineens ontstaat er ophef over het zwarte uiterlijk van Piet. Nu vrijwel alle pieten in het hele land van kleur zijn verschoten en de felste protesten enigszins zijn geluwd kan het feest van 5 december weer terug naar hen voor wie het van oorsprong is bedoeld: een kinderfeest.
Kinderen lijken niet echt onder de indruk te zijn van alle commotie van de afgelopen tien jaar. Zij zijn volledig in de ban van de hele entourage, de drukte, de spanning die zo'n dag met zich meebrengt. Kleur is dan al lang niet meer belangrijk. De kleding zorgt voor de nodige afleiding waardoor herkenning nauwelijks vanzelfsprekend meer is.
Voor een paar weken in het jaar wordt er een kinderbubbel opgebouwd die op 6 december weer als een zeepbel uit elkaar spat. Of de hele heisa van nu niet net een maatje te groot is mag ieder zelf beoordelen aan de hand van de afbeeldingen in de Collectie van het Zuiderzeemuseum zoals in Volendam maar neem dan ook de foto uit Hierde even tot je, dat waren nog eens tijden.....
bijdrage geplaatst: 26 november 2025
afbeeldingen: Collectie Zuiderzeemusuem Enkhuizen
Toegift
Verzoek van Sint aan Piet:
Zeg schrijf jij eens even een gedicht,
En doe er een letter bij niet al te licht
van goede chocola dat je begrijp je wel
Formaatje XL zoiets verdient ze wel
Je kunt haar vinden in het grote boek
en zet die letter E daar maar in de hoek
Dan staat die klaar om in te schepen
5 december 2025
