De klokluider

Nu is het ondenkbaar om zonder horloge rond te lopen of in ieder geval de tijd niet bij je te hebben. Op een smartphone komt op elk gewenst moment alle informatie naar voren, dus ook de juiste tijd.

Het luiden van de kerkklok op een doordeweekse dag gebeurde, en in een groot aantal plaatsen nog steeds, drie maal daags: om 8 uur 's ochtends, 12 uur en 6 uur 's middags. Daarmee werden de tijden van de werkdag gemarkeerd: begin, schaft en einde. In het Zuiderzeedorp om 12 uur en 17 uur. Om 12 uur zet de stoomfluit van de stoomwasserij dat moment ook kracht bij.

Ieder dorp en iedere stad had wel een klokluider. Het aardige van de raadsnotulen van een van de plaatsen langs de Zuiderzee is dat we vrij nauwkeurig weten hoe zo'n sollicitatieprocedure er uit heeft gezien: de tekst wordt opgesteld nadat de vacature was ontstaan. Niet zelden was dat het overlijden van de voorganger, dan de werving en selectie, en uiteindelijk de benoeming.

In Kuinre, een dorp in de uiterste Kop van Overijssel op de grens met Friesland, is niet alleen het raadsverslag bewaard gebleven maar ook de correspondentie. Dat maakt het interessant. Wat opvalt is het keurige handschrift van de verschillende documenten.

In het schooltje van Kollum wordt met regelmaat schrijfles, of beter gezegd een lesje schoonschrijven, gegeven. Inmiddels begint het steeds meer door te dringen dat schrijven met een pen of misschien zelfs nog beter met inkt helemaal zo slecht niet is geweest. In de afgelopen twintig jaar is vrijwel iedereen verslingerd geraakt aan het digitale schermpje van de eerder genoemde smartphone. Maar vraag eens aan honderd willekeurige bezoekers van bijvoorbeeld het Zuiderzeedorp of zij een korte brief willen schrijven, om precies te zijn de sollicitatiebrief naar de functie van klokluider. Het zou misschien wel eens schrikken kunnen zijn hoe het handschrift van velen er in de loop van de jaren op achteruit is gegaan.

Hoeveel mensen zouden nog met de hand een brief schrijven? Tegenwoordig gaat het meeste via de digitale snelweg en komt er geen papier, envelop of postzegel meer aan te pas. Misschien dat we over een jaar of vijftig ineens merken dat we een belangrijk deel van de onderlinge communicatie zullen missen omdat er geen handgeschreven brieven meer zijn bewaard. De onderwerpen kunnen heel uiteenlopend zijn, maar een dwarsdoorsnede van wat er geschreven werd zou toch relevant kunnen zijn om dat wel te bewaren.

Terug naar de klokluider in de betekenis van de persoon die van maandag tot en met zaterdag drie keer per dag die klok in beweging bracht. Dat alleen al betekende dat zo iemand nooit ver weg kon gaan, in ieder geval om 8 uur 's morgens en om 12 uur uur moest de klok geluid worden. Daarna was er een interval van zes uur. Maar ook dan kon je geen tientallen kilometers afleggen.

Zo'n baantje legde beperkingen op, zoveel is wel duidelijk. Daarnaast was er nog het luiden op verzoek, uiteraard tegen betaling, bij een huwelijk of begrafenis of als het gemeentebestuur het van belang achtte.

Dat zo'n klokluider het werk soms decennia lang bleef doen bewijst de klokluidster van de Grote- of Sint Clemenskerk in Steenwijk, niet minder dan 46 jaar bleef zij op haar post. Bij de toren staat dan ook een standbeeld voor Marchien opgesteld.

Hoe lang de klokluider van Kuinre de functie heeft ingevuld is niet duidelijk, is in het kader van deze bijdrage ook niet van belang, het gaat om de bewaard gebleven documenten en het fraaie handschrift van de burgemeester van Kuinre, de secretaris die het raadsverslag schreef en de sollicitant.

 

bijdrage geplaatst: 12 december 2025

afbeelding: kerk van Kuinre; auteur

afbeeldingen van raadsnotulen en correspondentie: Archief Steenwijkerland