Voor en achterzijde

Iedereen weet dat de voorzijde van een kledingstuk mooier is dan de binnenzijde. De buitenkant toont een fraaie jurk, colbert of trui net wat je aan zou willen trekken. Maar kijk eens aan de binnenkant. Hier en daar zullen de draadjes zichtbaar zijn die nodig waren om het tot een fraai geheel te maken. De trui die helemaal met de hand gebreid is ziet er bij het dragen toch wat anders uit dan dat die binnenste buiten wordt gekeerd. 

De merklap die als allereerste proefwerkje werd gemaakt om het borduren onder de knie te krijgen zal misschien meer op een broddelwerkje lijken dan die van een gevorderde borduurster die de techniek al behoorlijk onder de knie heeft en al wat jaartjes verder is. Maar zoals wel vaker geldt: al doende leert men.

In de collectie van het Zuiderzeemuseum zitten ruim honderd merklappen, van de eenvoudige beginneling met het alfabet tot de meesterstukjes, van de eerste steekjes in het kaaslinnen tot andere materialen. Op de lagere school moesten de meisjes verplicht borduren, het eindresultaat telt en liet zien of zij wel of niet geschikt waren om kleding te herstellen en daarmee in een huishouden te kunnen dienen.

Maar wat zou er gebeuren als we eens tegen de achterzijde van al die merklappen aan konden gaan kijken. Alle merklappen zitten keurig ingelijst. Soms voorzien van een motto

 een provinciaals museum en dat is beslist niet denigrerend bedoeld is nu een tentoonstelling over 'de scheur' te zien. Hoe herstel je een scheur, ongeacht de materiaalsoort. Het museum laat een stuk stof van acht bij twee meter 'herstellen' door bezoekers die wel een steekje willen zetten. Ieder doet dat op eigenwijze, vrouw, man, kind of oud. En dat levert vanzelfsprekend een verrassend geheel op.

Bezoekers die aan dit nieuwe kunstwerk meewerken kunnen hun verhaal opschrijven wat hen motiveert bij het herstellen van de scheur. Wat raakte hen, waar moesten zij aan denken, welke levensherinnering greep hen aan? En zo ontstaat er een nieuw verhaal bij een oud thema.

Zoals al die schoolmeisjes verplicht waren om te borduren of zij dat nu leuk vonden of niet er zit altijd een herinnering aan vast. iedere leerling van de lagere school of tegenwoordig basisschool heeft daar heinneringen aan. Het ene schoolvak is leuker dan het andere. Rekenen, taal, geschiedenis en hoe al die vakken genoemd worden je denkt terug aan de juf of meester die voor de klas stond en je de beginselen bijbracht om te groeien op het levenspad van kleuter tot puber, leerling en student. Die levenslijn zou vergeleken kunnen worden met de achterzijde van zo'n borduurwerk. Er zitten altijd wel krassen of krasjes op die weg, tenslotte gaat het pad nooit over rozen.

Maar begrijpen doen we die rare draden in ons leven eigenlijk niet. Misschien vele jaren later en met de kennis van dat moment. Het leven als borduurwerk waarvan je nu alleen de achterzijde ziet met die rafels en rare steken, dat beeld komt vaak terug in het Christelijk Geloof. Daarin wordt sterk geappelleerd op het toekomende waar de voorzijde van het borduurwerk wordt getoond, dan valt de puzzel op z'n plaats. 

Het is kerstavond, ook dat is zo'n moment van uitzien naar de volgende dag: Kerst. De kerstdagen zijn voorafgegaan door Advent tijd van uitzien naar. 

Misschien dacht de leerling van toen ook wel eens: als ik maar groot genoeg en wat ouder ben kan ik vast beter borduren. Dat is ook een verwachting.

Wat je ook verwacht: er komt een nieuw jaar aan, onwillekeurig rijgen de draden zich aaneen totdat er een compleet beeld zal ontstaan.

 

Bijdrage geplaats: kerstavond 2025

afbeeldingen merklappen: Collectie Zuiderzeemuseum Enkhuizen

afbeeldingen trui: auteur