Onderhoud

Steeds meer gemeenten hebben het centrum van het stedelijk gebied autoluw gemaakt, of zijn daar mee bezig. Het beeld uit de jaren zestig van de twintigste eeuw is ruimschoots achterhaald. De auto hoeft niet meer overal en tot de winkeldeur te komen. Parkeerplaatsen zijn ondergronds of bovengronds of zelfs aan de randen van het stedelijk gebied ingericht. Een regelmatige verbinding naar het centrum doet de rest. Met dit inzicht van gemeentebesturen keert de spreekwoordelijke rust weer terug, als het overige verkeer dan maar in goede banen wordt geleid en niet het hele gebied confisqueert. Gedeelde ruimte voor het langzaam verkeer zoals dat zo mooi wordt genoemd.

Maar wat te doen met de vrijvallende ruimte nu er geen autoverkeer meer in het centrum komt. Groen en waterpartijen aanplanten en leggen. iedere boom zorgt voor zuurstof, het opnemen van water, en het afgeven van koelte in de zomer. Een waterpartij vangt weer water op. Het mes snijdt aan meerdere kanten. Met name het opvangen van water wordt steeds belangrijker nu er steeds meer zwaardere clusterbuien zullen vallen, oplopend tot vele tientallen millimeters in een etmaal. Waar laat je al die neerslag? Een parkeerdek kan ook een waterberging worden, een waterreservoir naast de bomen in het centrum zodat er altijd water beschikbaar is.

In Slootdorp een van de eerste dorpen in de nog kale Wieringermeer werden vrij snel bomen aangeplant. Groen, en vooral bomen, geven een zekere uitstraling aan de omgeving.

Kinderen mochten, en mogen nog steeds, jaarlijks een boom planten, en voor iedere oude boom die gerooid wordt moet een zelfde hoeveelheid bladvolume worden teruggeplaatst. De boom staat er niet helemaal voor zichzelf, maar biedt ook onderdak aan vogels en insecten. De biodiversiteit in de buurt neemt hierdoor toe en dat heeft weer aantrekkingskracht op alles wat er vliegt en fladdert. 

De afbeelding van de vestingwal met de Ouwe Gouwsboom in Enkhuizen laat nog vrij prille bomen zien.

Wie nu een wandeling over de wal maakt ziet dat er op sommige stukken behoorlijk grote en volwassen bomen staan, op andere stukken is driftig gesnoeid en gerooid. Ook dat past bij het onderhouden van de groene omgeving: snoeien doet groeien en bloeien.

Jaarlijks is er een verkiezing van de mooiste Nederlandse boom, dat zegt iets over de betrokkenheid van mensen bij hun dagelijkse omgeving als zij een stem uitbrengen: die boom moet gekozen worden tot mooiste. Soms staan bomen op een wonderlijke plaats zoals tussen de rijbanen van een snelweg. Bij de aanleg van de weg is bewust rekening gehouden met zo'n groene oase. Het onderhoud vergt dan wel enige voorbereiding.

In het Zuiderzeedorp is een natuurgebiedje: een beetje een niemandsland waar alleen de boerderij uit de Bronstijd staat en de contour van een eendenkooi is te zien. Ogenschijnlijk mag de natuur hier ongestoord z'n gang gaan. Maar ook hier wordt jaarlijks onderhoud verricht. In het afgelopen jaar waren er ineens allemaal bankjes te zien die van nieuw gezaagd hout waren gemaakt. Of de verschillende paden die met behulp van verpulverde boomtakken begaanbaar worden gehouden.

Het onderhoud van de bomen langs de gracht, met aan de ene zijde de panden uit het stedelijk gebied en de andere kant het platteland, vraagt weer om een andere werkwijze dan de fruitbomen in de verschillende tuinen.

Al dat groen zoals dat bij de aanleg van het Zuiderzeedorp, nu ruim 40 jaar geleden, maakt het tot een prettig wandelgebied. Misschien komt er in de omgeving van de poldermolen nog eens een mooie groene long, waarbij rekening wordt gehouden met de windvang van de wieken van de molen. Een molen die niet meer de wieken kan laten draaien raakt in verval, en rust roest.

Op de kopfoto wat gereedschap om een wilg te knotten. Zo moeten heel veel boeren dat vroeger ook hebben gedaan, in de wintermaanden als het werk op het land klaar was een wilg knotten. Het dikke hout kon in de kachel en de stevige takken konden gebundeld worden om een bezem van te maken. Kooikers konden met het gezaagde hout de eendenkooi herstellen. Het echte handwerk is zo goed als verdwenen, maar heerlijk met een gewone zaag een wilg knotten zonder verdere bijgeluiden is bijna 80 jaar teruggeplaatst worden in de tijd.

In het Zuiderzeedorp is op twee plaatsen nog iets te zien van het werken met wilgentenen: de mandenmaker en de borstelmaker.

Ofschoon er in het recente verleden heel wat karakteristieke houtwallen zijn verdwenen komen ze geleidelijk aan weer terug. Het nut van bomen wordt steeds opnieuw bewezen. En het hout van bijvoorbeeld een wilg wordt nu vaak gebruikt om er een mooie ril van te maken. Ook daar profiteren tal van kleinere beestjes weer van, een mooie schuilplaats in de winter.

 

bijdrage geplaatst: 27 januari 2026

afbeeldingen Collectie Zuiderzeemuseum Enkhuizen: boomplantdag en Ouwe Gouwsboom

afbeelding met gereedschap: auteur