Zuiderzeemuseum een grote verzameling

Dat het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen een geheel is zal niemand ontkennen maar wie op onderzoek uit zou gaan zal ontdekken dat er tal van verzamelingen te ontdekken zijn. Juist alles bij elkaar vormt datgene waarvan de oprichter Siebe Jan Bouma kon dromen: het behoud van de cultuur rond de Zuiderzee tussen 1880 en 1930.

Dwalend door dat Zuiderzeedorp zoals hij dat 80 jaar geleden al voor ogen zag: panden liefst zo natuurgetrouw mogelijk en passend in een dorp met een vleugje stad.

Uiteindelijk zouden er ruim 110 panden uit het hele gebied langs de Zuiderzee naar Enkhuizen komen. Op een vrachtwagen, per schip (kaaspakhuis Landsmeer) in delen gezaagd en in kratten gepakt om op locatie weer opgebouwd te worden. Die panden zijn de meest zichtbare objecten waar straks weer tienduizenden bezoekers langs zullen lopen en elkaar wijzend op... Inderdaad een pand zonder interieur is een lege huls. Er moet een aankleding komen: de keuken met toebehoren, de kamer met meubels zoals een tafel en stoelen, de slaapvertrekken of bedsteden, de kasten die gevuld moeten zijn met borden en bestek, iets voor aan de muur: een klok, een kachel om het in de wintermaanden warm te houden in huis. Afhankelijk van het beroep van de kostwinner ook nog gereedschap, een timmerman, een smid een schilder, visnetten, of als er vee was in een kleine boerderij dan was er van alles nodig voor het bedrijfsleven en bij de meeste panden een groentetuin om voor een deel van het jaar te kunnen voorzien in het eigen levensonderhoud.

Eigenlijk bestaat ieder huishouden dan weer uit deelverzamelingen en daarvan zijn er bovenstaand maar een paar genoemd die zicht- en hoorbaar zijn, een tikkende en slaande klok is veel leuker dan een klok die slechts twee keer per dag de tijd aan geeft en verder stilstaat. 

Hoeveel klokken zouden er in de verschillende panden staan en hoeveel liggen er nog in het depot, bestek en klederdracht idem.

Ongetwijfeld kom je op tientallen en tientallen deelverzamelingen. Dat maakt het voor een conservator ook weer interessant om onderzoek te doen, wanneer zijn veranderingen in het huishouden zichtbaar en het zoeken naar een mogelijke verklaring daarvan. Zou een schilder echt geschilderd hebben wat hij/ zij zag of heeft zo iemand er net een interessant detail aan toegevoegd terwijl dat eigenlijk niet eens kan. 'Door het oog van' was enkele jaren geleden een bijzonder interessante expositie, kortgeleden is een bijna vergelijkbare expositie in Gouda geëindigd. In beide gevallen laat het zien hoe een kunstenaar naar het landschap of het stedelijk gebied kijkt. En hier is weer een deelverzameling zichtbaar: schilderijen: portretten, stads- en dorpsgezichten of het platteland en dat platteland zou dan weer weide, bos, hei kunnen zijn of de zee. Alles was mogelijk bij een rondje Zuiderzee. Het beroemde café Spaander in Volendam laat tientallen kunstwerken van schilders zien die havens schilderden of de klederdracht vastlegden van jong tot oud al dan niet tegen betaling om mensen toch even voor de schildersezel of het schetsboek te laten poseren. 

Van sommige objecten is er maar een: een poldermolen, een botenhuis, een kalkoven allemaal unieke objecten met een even uniek en bijzonder verhaal waar gewerkt werd om geld te verdienen, het land droog te houden of mensenlevens te redden.

Varend erfgoed is er ook, de meeste schepen liggen in de bekende schepenhal van het Schathuijs, de TX 11 is wel het paradepaardje van de hele ZZM vloot. De huidige TX 11 is weer een replica uit 1980 van het oorspronkelijke schip maar vaart inmiddels al weer zo'n 45 jaar.

Bezoekers zouden zich kunnen verbazen als al die gegevens on line komen te staan en zij naar hartelust kunnen grasduinen in al die verzamelingen. En zie daar dat is ook mogelijk: Collectie Zuiderzeemuseum en dan maar een zoekterm bedenken. De meest uiteenlopende voorwerpen komen dan voorbij. Ook veel van wat in een depot staat is hier toch te vinden. Een bezoek aan het Zuiderzeedorp en Schathuijs kan thuis een vervolg krijgen.

Met al deze ingrediënten komt een pand tot zijn recht, het moet een beeld geven waarin de bewoners even een wandeling aan het maken zijn maar ook zo weer terug kunnen komen van hun kuier.

Die verzamelingen hangen niet als los zand aan elkaar maar fungeren als samenbindend geheel. Dagelijks zijn er mensen bezig om al die collecties te beschrijven, te beheren, te onderhouden, schoon te maken, te repareren, groenonderhoud inclusief de bloemen- en groentetuinen en fruitbomen en alles wat er verder bij komt kijken.

Bezoekers betalen entree of komen met een jaarkaart dat brengt geld in de kas omdat het een Rijksmuseum is komt er van die kant ook geld binnen (en een taakstelling). Een andere belangrijke en niet te onderschatten bron is de kring van Vrienden die als een trouwe schare om het museum heen staat. En er is nog een bron die misschien wat minder de aandacht trekt maar wel van grote waarde is. Mensen die zich zo betrokken weten bij het Zuiderzeemuseum Enkhuizen dat zij iets bijzonders willen doen een groot of klein gebaar is dan altijd welkom. Een donatie ten behoeve van een speciaal object wat dringend gerestaureerd moet worden of eigenlijk zijn de mogelijkheden ook hier legio, misschien wel net zo divers als het hele Zuiderzeemuseum zelf is. 

Kijken, nadenken en doen is hier een hele logische combinatie. Door een bijdrage knapt een schilderij weer op, kunnen verhalen in de geest van Siebe Jan Bouma blijvend verteld worden kan de schoorsteen blijven roken van de palingrokerij of de wasserij, kan de kerkklok geluid worden en kunnen er aankopen worden gedaan en kunnen bezoekers zich blijven verbazen, verwonderen of herkennen dingen vanuit hun jeugdjaren. 

Geven is ook bijdragen aan de toekomstbestendigheid van het museum van morgen als er een volgende generatie zal komen. Wie kan het verhaal van de poldermolenaar over tien of twintig jaar nog vertellen als bezoekers dan staan te kijken bij dit stukje Hollands vernuft uit de vijftiende eeuw? De poldermolen op de afbeelding komt uit de Vogelhoekspolder (Friesland) en is ruim 150 jaar oud. Zou een moderne QR code hier uitkomst kunnen bieden.

 

Voor wie meer wil weten:

https://www.zuiderzeemuseum.nl/steun-ons 

 

bijdrage geplaatst 26 februari 2026

afbeeldingen: collectie auteur