Corry Blok-Plas
Bernardus Paludanus 1550 – 1633
Wie er in Enkhuizen goed van afkomt qua aandacht, is Bernardus Paludanus, geboren in Steenwijk als Berent ten Broecke, met maar liefst een standbeeld, een borstbeeld, een steeg en een hof. Daarnaast heeft hij nog een gedenksteen aan het Waaggebouw en een rouwbord in de Zuiderkerk. Ook staat er nog een houten beeldje ter nagedachtenis aan de stadsdokter Paludanus in het gezondheidscentrum aan de Molenweg. Dit beeld is modern vormgegeven en hierin is Paludanus niet te herkennen maar het bordje erbij biedt uitkomst.
Het beeld in het gezondheidscentrum 
Het standbeeld op de kop van de Zuiderhavendijk is weliswaar niet groot maar wel redelijk goed gelijkend, afgaande op de beeltenissen van hem op internet. (foto boven het verhaal) De Paludanusstraat liep van de Breedstraat naar de Noorderhavendijk maar is helaas in de jaren tachtig verdwenen i.v.m. sanering van vervuilde grond en nieuwbouw. Er is toen in dezelfde buurt een steegje naar hem vernoemd maar dat vond men blijkbaar toch wat zuinig. Toen er in 1995 nieuwe huizen en appartementen op het terrein van de oude gasfabriek langs het Oosterhaven verrezen, besloot men om dat geheel het Paludanushof te noemen. In het echte hofje, tussen de woningen en appartementen met speelveldje en parkeerplaatsen, staat ook nog eens een borstbeeld van hem!
Vanwaar al deze aandacht?
Bernardus Paludanus promoveerde op filosofie en medicijnen en reisde heel wat af tijdens zijn studietijd. Hij bezocht Israël, Egypte, Syrië en ook heel midden-Europa. Hij studeerde in Padua in Italië en misschien is hij zich daarom Paludanus gaan noemen. Rond 1582 verhuisde hij naar Enkhuizen en werd daar stadsdokter. 10 jaar later werd hem vanuit Leiden gevraagd om daar de Hortus Botanicus op te zetten maar zijn toenmalige vrouw weigerde uit Enkhuizen te vertrekken. Een verstandige vrouw blijkbaar, maar dit terzijde. Hoe die vrouw heette, weet ik niet want hij is driemaal getrouwd geweest. Zijn eerste en derde vrouw overleden vroeg en bij de middelste kreeg hij acht kinderen, waarvan er ook vier jong zijn overleden. Je kunt je afvragen of die Bernardus wel zo’n goede dokter was… maar waarschijnlijk hoorde dat jong-overlijden gewoon bij die tijd.
Verbondenheid met Jan Huygen van Linschoten (1563 – 1611)
Omdat Paludanus ook veel had gereisd, hielp hij Van Linschoten bij het tot stand komen van diens beroemde boek “Itinerario”. Lees ook: Standbeelden in Enkhuizen 1 Op zijn beurt gaf Van Linschoten een deel van zijn verzamelde objecten aan Paludanus, want het meest bekend was Paludanus om zijn rariteitenkabinet. Mensen uit heel Europa kwamen kijken naar zijn verzameling van gesteenten, koralen, gedroogde planten en zaden. Daarnaast had hij opgezette dieren, gedroogde vissen maar ook skeletten, slagtanden en een emoe-ei. Je kon het zo gek niet bedenken het was te vinden bij Paludanus: ook gebruiks- en siervoorwerpen, zoals wapens en kleding. Veel van deze verzameling werd meegebracht uit verre oorden door schepen, die in Enkhuizen afmeerden. Het zal met al deze “rariteiten” aardig vol zijn geweest in zijn woning Westerstraat 65. Dit pand is een rijksmonument en op het ANWB bordje staat “Paludanushuis” vermeld, evenals in het latijn op een gevelsteen.
Naast het zijn van stadsdokter en verwoed verzamelaar hield hij zich ook nog bezig met de totstandkoming van de Librije in de Westerkerk, waar hij 30 jaar bibliothecaris was. Hij doneerde verschillende boeken en in een van die boeken noemde hij zichzelf “primus fundator” ofwel de eerste stichter. Enige ijdelheid was hem blijkbaar niet vreemd, en hij zal dan ook tevreden zijn geweest met de diverse aan hem gewijde gedenktekens in Enkhuizen.
Bron: Steevast uitgave 2025 van de Vereniging Oud Enkhuizen, waarin veel uitgebreidere informatie over Paludanus en zijn verzameling is te vinden.
Foto’s: auteur.