Vincent Erdin
Tot veertig en misschien dertig jaar geleden was het een vaste gewoonte: je ging op vakantie en zorgde dat er een actuele adressenlijst bij de papieren zat. Niet alleen voor een noodsituatie waarvan je uiteraard hoopte dat dit zich nooit voor zou gaan doen en zeker niet in den vreemde. De adressenlijst was nodig omdat je wilde laten weten hoe de vakantie verliep, hoe het weer was en wat de bezienswaardigheden of andere wetenswaardigheden op dat moment waren. In ongeveer vijftig woorden een kaart beschrijven en dan je naam of meerdere namen er op schrijven en op de brievenbus met het hele pakket. De ontvanger wist dan een paar dingen: ze zijn veilig aangekomen en vermaken zich. Zo'n vakantiegroet om even te laten weten dat je aan het thuisfront denkt, hoeveel kaarten zouden er op deze manier nog verzonden worden. Het was in de tijd dat een ansichtkaart misschien 25 cent kost en een postzegel misschien 12 cent. Nu gaat het al om ruim een euro per kaart en per postzegel. Het leuke is er wel een beetje van af.
Wie het thuisfront of anderen wil laten weten waar je bent krijgen via allerlei andere kanalen een berichtje, met of zonder foto met of zonder filmpje. Uiteraard alleen als er bereik is. Zo'n digitaal bericht is toch een beetje vluchtig een kaart kan van blijvende waarde zijn: kijk iemand die aan mij denkt. En ook in deze tijd van toenemende vereenzaming in een killer wordende maatschappij zou het helemaal niet zo raar zijn om weer eens een pen ter hand te nemen en die kaart toch aan te schaffen en te versturen.
In het Zuiderzeedorp zijn twee prachtige brievenbussen te vinden. Post bezorgen was een staatsaangelegenheid. Op de brievenbus bij Kampen staat een bijna indrukwekkende tabel met de tijden waarop de brievenbus geleegd werd. Zes keer per dag alleen op zondag minder vaak maar er kwam wel iemand langs om de post op te halen en naar een postkantoor te brengen voor verdere verwerking. Zaterdag was in de tijd van deze brievenbus nog een gewone werkdag.
Er is nog een brievenbus bij Café Hindeloopen. Een fraaie bus met het wapen van de Staat der Nederlanden.
Bij het postkantoor in het Zuiderzeedorp hangt alleen een front maar wat hier opvalt is het onderscheid tussen brieven en drukwerk. Er werden verschillende tarieven voor gehanteerd.
In het eerste gedeelte gaat het over de vakantiegroet, maar wat te denken van de briefkaart of de luchtpost en dan was er nog de Expressepost. Die werd afgegeven op het postkantoor in de plaats van verzending en hoe dan ook op dezelfde dag nog bezorgd tegen speciaal tarief en voorzien van een mooie rode sticker.
Toegegeven het schrijven van een brief of kaart kost misschien meer moeite maar neem de tijd om gericht een boodschap over te brengen.
Wel een kaart of brief geschreven maar geen postzegel bij de hand? Geen nood ook daarin werd voorzien met een postzegelautomaat op straat. Inworp van een paar guldens, de slinger ronddraaien en er kwam een heus postzegelboekje uit. Het model zoals hier afgebeeld is al van later datum, een postzegel voor een brief is dan al gestegen tot 80 cent.
In het digitale tijdperk komt er nauwelijks meer een postzegel voor, frankeren gaat tegenwoordig bijna op de cent nauwkeurig afhankelijk van het gewicht en de soort van verzenden: aangetekend, brievenbus met een volgcode etc. Een postzegel is uniform: die van rouwpost, voor iedereen herkenbaar, in het sorteercentrum weet iedereen dat die post met voorrang weggewerkt moet worden. Toch lijkt dat in een incidenteel geval niet helemaal te lukken en is de plechtigheid al achter de rug eer de post op het adres is afgeleverd. Ook hier geldt dat een digitale kaart sneller is, en hoe dichter bij de kring van nabestaanden hoe eerder het bericht wordt doorgegeven via de telefoon of anderszins.
In Amsterdam was tot in de jaren zeventig nog een rijdende brievenbus aanwezig: bij alle trams van het GVB zat achterop een brievenbus. De trams reden de hele dag hun routes, post in een brievenbus doen was van 's morgens vroeg tot 's avonds laat mogelijk. Met een behoorlijk fijnmazig tramnet was het nooit ver om bij een halte te komen en zelf met de tram mee te gaan of de post in de brievenbus van de tram te doen.
Misschien is er nog een museumtram bewaard gebleven die zo'n brievenbus heeft.
bijdrage geplaatst: 28 maart 2026
afbeeldingen: auteur