Vincent Erdin
Het was algemeen geaccepteerd: in het late najaar kon je maar beter niet meer op reis willen gaan. Als voetganger liep je het grote risico op natte voeten door de vele kuilen in de zanderige wegen. Als de kuilen vol met water stonden en er toevallig een postkoets of diligence passeerde zat je als voetganger met de gevolgen. In de zomer was het een grote stofwolk. Dat derde kwart van de negentiende eeuw is een tijd waarin de industrialisatie goed op gang kwam en waarin spoorlijnen werden aangelegd. De vraag naar een betere bereikbaarheid kwam daardoor als vanzelf. Dat het aanleggen van een klinkerweg voor een plattelandsgemeente peperduur was blijkt uit het volgende.
De gemeente Ambt Vollenhove, eigenlijk een plattelandsgemeente om de gemeente Stad Vollenhove heen grenzend aan de Zuiderzee en enkele grotere plassen, vatte in 1875 het plan op om een klinkerweg tussen herberg 'De Moespot' en herberg 'De Krieger' aan te leggen.
De jaarlijkse begroting van Ambt Vollenhove ligt in die tijd rond de vijfduizend gulden. De kosten van deze klinkerweg worden geschat op tenminste 38.000 duizend gulden. Voor dit bedrag wordt een lening afgesloten en het plan is om tenminste twee duizend gulden per jaar af te lossen. Zoals altijd gaat het plan naar Gedeputeerde Staten om toestemming te vragen. Die komt er en in 1877 kan met de aanleg van de weg worden begonnen. Er wordt een opzichter aangesteld maar en dat is dan weer in lijn met wat eerder te zien was, de gemeente wil direct aan de knoppen draaien om de inkomsten te verhogen. De hoofdelijke omslag wordt aangepast om in ieder geval een deel van de benodigde twee duizend gulden binnen te halen. Een andere optie zou zijn geweest om tol te heffen, maar tolwegen werden juist rond die tijd tolvrij gemaakt De inkomsten, nodig voor het onderhoud van een weg, die een gemeente daardoor zou gaan missen werd door de provincie afgekocht. Dat geldt uiteraard niet voor nieuwe wegen.
Afhankelijk van het bovenregionale belang van een nieuwe weg kan er ook een beroep worden gedaan op provinciaal geld of geld vanuit Den Haag. In hoeverre dat hier is gedaan is nog niet duidelijk.
De klinkerweg tussen Moespot en De Krieger lijkt vooral van lokaal belang. Het zou interessant zijn om te weten wie er dan zoal op pad gaan. Te denken valt aan handelaren, melkrijders die bij de vele boerderijen de melkbussen ophalen om naar de (stoom) zuivelfabriek te brengen, de veehandelaren, de gemeente geneesheer, de marskramer, de vroedvrouw, de veearts etc. en allen die beroepsmatig naar een zuivelfabriek gaan om er hun werk te doen.
Herberg De Moespot is al in een eerdere bijdrage genoemd, als reiziger kon je er eten (wat de pot schaft) en slapen om daarna de reis weer te vervolgen naar Stad Vollenhove, Zwartsluis als je naar het zuiden zou gaan en naar Blokzijl naar het noorden.
Het aardige van de klinkerweg is dat het Zuiderzeedorp op goede wijze illustreert hoe de weg er uit zal hebben gezien, dwalend door de straatjes van het dorp lopen verschillende klinkerwegen. Inderdaad als je met paard en wagen gaat kan het behoorlijk hobbelen, een koetsier die de postkoets tussen alle weggebruikers door laveert zal dan ook over een goede stuurmanskunst moeten beschikken zodat iedereen in de koets blijft zitten waar die zit. Vanwege dat 'laveren' tussen de voetgangers en andere weggebruikers door werd er in een bepaalde stad een verbod op uithangborden uitgevaardigd. De trekschuit ging misschien langzamer maar heen en weer schudden was er nauwelijks bij.
De aanleg van deze weg die in 1877 begint valt een beetje buiten de periode die Auke van der Woud in zijn boek 'Het lege land', de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland beschrijft. De aanleg van deze klinkerweg kan echter worden gezien als een vervolg op wat al een paar decennia gaande was en wat Van der Woud op een voortreffelijke en toegankelijke wijze beschrijft. Het lege land wordt langzaam maar zeker ontsloten.
bijdrage geplaatst 21 april 2026
afbeeldingen raadsnotulen Ambt Vollenhove: auteur.
afbeelding herberg 'De Moespot': auteur