Vincent Erdin
Wie de vieringen van Koninginnedag in de loop van de decennia eens zou gaan vergelijken met de huidige Koningsdag zal op meer dan 10 verschillen uit gaan komen. Maar toch ook enkele opvallende overeenkomsten.
Jaarlijks wordt er in de nodige gemeenten langs de Zuiderzee (Blankenham, Blokzijl, Oldemarkt, Steenwijk en Steenwijkerwold) een bijdrage beschikbaar gesteld om Koninginnedag te kunnen vieren. Het gaat om de periode tot medio 1910. Koningin Wilhelmina is vanaf 1898 regerend vorstin en zou dat tot 1948 blijven. Haar verjaardag viel op 31 augustus en dat was zo'n beetje het einde van de zomerperiode. De grote vakantie duurde van 1 juli tot en met 1 september. Die Koninginnedag was dan nog een mooie aanleiding om een feestje te vieren. Met een gemeentelijke bijdrage van zo'n 50 gulden was er voor de kinderen misschien een glas limonade en heel misschien een ijsje en voor het fanfarekorps een versnapering. De raadsverslagen laten alleen het gevoteerde bedrag zien, de invulling daarvan werd aan de plaatselijke Oranje commissie overgelaten. Rekening en verantwoording kwam alleen als er meer was uitgegeven dan er was ontvangen. In een van de genoemde gemeenten is een comité dat de ontvangen subsidie van 50 gulden royaal overschreed en voor het ontbrekende bedrag opnieuw aanklopt bij het gemeentebestuur. Uiteraard wordt er dan gevraagd waar die extra kosten voor zijn gemaakt en met een gul gebaar wordt dan ook dat bedrag beschikbaar gesteld.
De raadsverslagen na 1910 zijn om privacy redenen niet openbaar, waarschijnlijk zullen de Koninginnedagen niet ineens heel anders zijn ingevuld.
Bij de periode van Koningin Juliana 1948-1980 wordt het defilé bij paleis Soestdijk ingevoerd en velen zaten in de jaren zestig aan de buis gekluisterd om niets van dat bijzondere schouwspel te missen. Afvaardigingen uit het hele land kregen de gelegenheid om zich te presenteren en trokken langs de Koninklijke familie die op het paleisbordes stond te wuiven. Kleine prinsen wisten algauw de aandacht te trekken. Op plaatselijke niveau kwamen er aubades en wandeltochten. Die plaatselijke wandeltocht was een defilé voor het College van Burgemeester en Wethouders en speelde zich af rond het stadhuis of gemeentehuis. Ook hier presenteerden plaatselijke verenigingen zich.
De ambtsperiode van Koningin Beatrix liep van 1980 tot 2013. Het roer gaat om geen defilé meer maar de Koninklijke familie gaat het land in. In 32 jaar kun je aardig wat plaatsen bezoeken. Dat de folklore van de plaats en de regio een belangrijk uitgangspunt was en de basis vormde voor het programma van Koninginnedag was geen enkel beletsel. Koekhappen, touwtje springen, volksdansen, muziek van de plaatselijke muziekvereniging het hoorde er allemaal bij.
En nu zijn we aangekomen bi Koningsdag geen 30 april meer maar 27 april, wie weet schuiven we over een aantal jaren door naar 7 december. (Tegen die tijd is de aarde al zover opgewarmd dat de temperatuur een aangename 15 oC is).
De landelijke rondgang werd voortgezet maar het moest allemaal wel wat dynamischer. De uitdaging is om te laten zien waar een plaats en regio voor staat. Kennis, historie, wetenschap, duurzaamheid, klimaat het kan allemaal aan bod komen.
Op plaatselijk niveau blijft er aan het begin van Koningsdag ruimte voor de aubade, de belangrijkste elementen zijn dan een felicitatie aan het adres van de jarige vorst uitgesproken door de burgemeester, het hijsen van de Nationale driekleur, het zingen van twee coupletten van het Volkslied en dan een muzikaal optreden met hoe nostalgisch is dat: oud Vaderlandsche liederen. Een vrijmarkt voor kinderen, een eerste optreden op deze feestelijke dag van het verenigingsleven en in de middag een stevig eigentijds muzikaal programma voor jong en oud en elk wat wils. Wie dan de muziektorens ziet weet genoeg.
Saillant detail. Onlangs werd bekend dat de verschuiving van 30 naar 27 april in weerkundig opzicht helemaal niet zo gunstig heeft uitgepakt. Er waren op 27 april meerdere regenachtige en koudere dagen dan op 30 april het geval was. De reeks Koninginnedagen loopt over een langere periode 1949 - 2013 die 13 Koningsdagen zijn misschien te weinig om het sombere beeld helemaal door te trekken maar toch.
Met de eerder genoemde gemeentelijke bijdrage van 50 gulden, daar kan een ambtenaar nauwelijks een vergunning voor verstrekken. Feesten zijn grootschaliger geworden, daarmee de organisatie complexer en de regelgeving is met stip een lijvig boekwerk geworden.
En waar je ook komt er hangen met regelmaat linten met vlaggetjes. Koningsdag is op zo'n moment een blijk van een gemeenschappelijk en verbindend element.
In 2023 bestond het Zuiderzeemuseum Enkhuizen 75 jaar, op 1 april kwamen enkele plaatselijke annex regionale feesten voorbij: Koninginnedag op het eiland Marken. Muziekvereniging Juliana (vaak in klederdracht) een stevige fanfare, mocht zich op die dag presenteren op de plaats waar de (loco)Burgemeesters van alle Zuiderzeegemeenten werden ontvangen. Dat was zeker een vrolijk moment en liet ook horen dat muziek met de tijd meegaat.
Wat ook al sinds jaar en dag bij Koninginnedag en Koningsdag hoort is de jaarlijkse 'lintjesregen'. Mensen die zich onvermoeibaar inzetten in hun werk en daar onderscheidend bezig zijn geweest op hun , wetenschappelijk, vakgebied en de vele vrijwilligers. De afbeelding is van een kersverse ridder ook al gaat het om de mevrouw in het midden (geboren aan de rand van de Zuiderzee in buurtschap IJsselham) het is een ridder.
Maar om dichter bij huis te blijven, Een van de conservatoren van het Zuiderzeemuseum Enkhuizen mag zich nu ook tooien met een Koninklijke Onderscheiding: Andre Groeneveld is de gelukkige.
De traditie van de Oranje tompouce is op 27 april in 1967 ontstaan bij de geboorte van de huidige Koning. Traditiegetrouw was er beschuit met muisjes in dit geval blauwe. Maar ineens verschenen daar de Oranjetompoucen en zo ontstond het begin van een traditie. Banketbakkers hebben dat razendsnel opgepikt en rond Koningsdag verschiet de tompouce van kleur. Van een roze glacé laag naar stevig oranje. Er is een banketbakker die in een dienst van 12 uur achtereen met de hand 7.000 tompoucen heeft staan maken voor de negen filialen van de banketbakkerij. Niet dat je na het maken van dit aantal nog een tompouce zou lusten, hij kreeg de kans niet eens want ze waren schoon op zoveel bestellingen waren er geplaatst.
bijdrage geplaatst: Koningsdag 2026
afbeeldingen: auteur
afbeelding van de gedecoreerde ridder: familie Otten