Vincent Erdin
Dat de temperatuur ineens behoorlijk stijgt en meer aan de zomer dan aan de lente doet denken kan iedereen zien. De voorjaarsbloeiers: narcissen, hyacinten en tulpen zijn al over hun hoogtepunt heen, de bloesem verdwijnt ook weer langzaam van de bomen.
Dat gaat allemaal geruisloos zonder dat er een mens aan te pas komt. Met een schaap ligt dat wat anders. Dat ze een wollen vacht hebben is prettig om ze ook in de winter nog buiten te kunnen laten lopen. Een beetje vorst daar kan een schaap wel tegen (een koe overigens ook). En met een beetje bijvoeren blijven schapen vrijwel alleen over in een weiland, terwijl koeien dan al een aantal weken op stal staan. Een koe is veel meer een productiefactor wat melkgift betreft dan een schaap. Mede afhankelijk van de soort er zijn ook specifieke vleeskoeien maar dat terzijde. Bij een schaap is het vlees weer veel belangrijker. Een schapenhouder zal toch een keer per jaar een beroep moeten doen op een schaapscheerder om de dikke vacht van de schapen te komen scheren.
Waar vroeger wol een belangrijk product was is dat al jaren bijna niet meer aan de straatstenen te slijten. De vele wolspinnerijen floreerden eind achttiende en negentiende eeuw. Velen lopen tegenwoordig in een vest of trui van kunststof al dan niet gerecycled. Maar een wollen trui of vest van een Nederlands schaap is bijna een zeldzaamheid aan het worden. Uiteraard bestaan er nog wel kledingstukken van wol, van een merino schaap.
Nu helpt het klimaat ook een behoorlijk handje mee. De winterse dagen per jaar in dit land zijn op een paar handen te tellen. In huis zijn alle gemakken en comfort aanwezig in ieder geval een behoorlijke verwarming en mogelijk op veel plaatsen, in ieder geval in alle nieuwbouwwoningen een warmtepomp. Daarmee ontstaat een prettige kamertemperatuur waar je tot in de jaren tachtig nog wel eens de ijsbloemen op de ramen had staan als het stevig gevroren had.
En zo raakt een eerlijk natuurproduct in een paar decennia tijd uit de gratie.
In het Zuiderzeedorp worden de schapen op zaterdag 9 mei geschoren, als de schaapscheerder het werk goed verricht komt de vacht er ineen stuk vanaf. Op de afbeelding is dat te zien, links een schaap met een donker/ witte vacht en rechts een schaap met een zwart en wit gevlekte vacht.
Daartussen ligt een losse prop wol eveneens van een schaap.
Nu is de vraag wat kun je in deze tijd nog doen met de wol? In de eerste plaats schoonmaken, daarna spinnen zodat er een draad ontstaat en kan kan de wol gebruikt worden voor inderdaad een trui, wanten, mutsen etc.
De wol vervilten en gebruiken voor een kunstobject is ook een optie. In het Schathuijs komt een nieuwe najaarsexpositie waar wol centraal staat. Welke mogelijkheden zien meerdere uitgenodigde kunstenaars in dit oer Hollandse natuurproduct.
De twee schapenvachten in de afbeelding worden gebruikt als warm kleedje onder twee bureaus. Die kant zullen kunstenaars vast niet uitgaan dat is te simpel. En dat pukje wol dan? De vacht van een schaap is zeker als het net geschoren is wat vettig. In menig winkel is wel schapenzalf of -vet te koop met als toepassing de huid en met name handen weer wat soepel te krijgen. Maar pak een pluk wol en wrijf daar een minuut of tien mee en hetzelfde resultaat wordt bereikt, prettig warme en iets vettige handen.
Of er ook plukken wol beschikbaar zullen zijn in het Schathuijs om dit eens uit te proberen, wie weet.
In de Achterhoek is een atelier waar de eigenares veel met wol doet en dat levert praktsiche gebruiksvoorwerpen op.
Het is even afwachten wat er te zien zal zijn in het najaar op de Wierdijk maar vooreerst op naar het Zuiderzeedorp waar de schapen geschoren worden, het dier ziet er daarna een beetje kaaltjes en zielig uit maar de wetenschap dat er een volgend jaar weer zo'n vacht op zit maakt het minder sneu.
En nu wat te doen met de wol van minischaapjes van bijvoorbeeld het swifterschaap en een ouesantschaap? Hoe dan ook de dikke vacht moet er ook af maar het is zo weinig dat het misschien net een plukje is. Twee houders van deze schaapjes bedachten dat het kon dienen als vulling voor een vogelnest. Dat hebben zij slim bedacht en zoekende vogels weten de plukjes dan ook te vinden en te gebruiken. Een behoorlijk circulair gebruik van een natuurlijk product.
Voor een volgende bijdrage alvast een tipje van de sluier: het schaap en de wol in de literatuur.
bijdrage geplaatst: 1 mei 2026
afbeeldingen: auteur
