Standbeelden in Enkhuizen (3)

Het bekendste beeld van de Stedemaagd is te vinden in het Wilhelminaplantsoen. Het 2,5 meter hoge beeld van Franse kalksteen is het oorlogsmonument van Enkhuizen. Hier worden op 4 mei ’s avonds de burgerslachtoffers van de 2^e wereldoorlog herdacht. De vele bloemstukken getuigen hier nog van in de dagen erna. (Foto boven het verhaal van 5 mei 2026)

Het beeld van een vrouwenfiguur is ontworpen door architect J.J.M. Vegter en uitgevoerd door beeldhouwer Jan van Luyn. Zij omarmt hier de Zuidertoren, het Staversepoortje en gebouwen van het Zuiderzeemuseum. De onthulling vond plaats in 1948.

Overal te zien

Daarnaast is de Stedemaagd op veel plekken in Enkhuizen te bewonderen. Je vindt haar o.a. terug op de Drommedaris, het Stadhuis, de Koepoort en de rotonde van de Nelson Mandeladreef. Omdat zij wordt gezien als de beschermvrouwe van de stad, omarmt zijn meestal het wapen van de stad.

Aan de gevel van het stadhuis vind je haar aan beide kanten boven de ingang en ook nog als gouden windwijzer. Aan de Drommedaris hangt zij boven de poort aan de zijde van de Drommedarisbrug en op de Koepoort is zij te vinden boven de poort aan de zijde van de Westerstraat.

Haringen naar links of naar rechts?

Zoals op de foto’s te zien is, zwemmen de haringen in het stadswapen op het stadhuis en de Drommedaris naar links en op de koepoort naar rechts. Vanaf 1583 werden de haringen horizontaal met de kop naar links afgebeeld en vanaf 1816 horizontaal met de neus naar rechts. Sinds 1583 is het ook gebruikelijk dat een vrouwfiguur, de Enkhuizer stedemaagd, het wapen vasthoudt. Lees ook Enkhuizen, de Haringstad. De Koepoort werd net als het Stadhuis en de Drommedaris vóór 1816 gebouwd maar de huidige Stedemaagd op de  Koepoort is er dus hoogstwaarschijnlijk later op geplaatst.

Moderne Stedemaagd

Van nog veel latere datum is de Stedemaagd op de rotonde van de Nelson Mandeladreef en hier zwemmen de haringen eveneens de rechterkant op.  Deze afbeelding is van metaal en rood met gele strepen, naar de vlag van Enkhuizen.

Op de muur van de nabijgelegen flat staat het volgende gedicht van de Jenke Kaldenberg (1935 – 2015, stadbeiaardier, muziekdocent en dirigent)

Je stille kracht

Als roodgeel gedicht

Door ons verleden

Eer ik jou – mijn

Enkhuizer maegd.

Meer Stedemaagden

Enkhuizen heeft niet het alleenrecht op de Stedemaagd. Ook in andere Nederlandse steden is zij te vinden. Zo waart zij eveneens rond in Groningen, Dordrecht, Maastricht en Amsterdam. In Amsterdam heerst zij al vier eeuwen over de wereld, die aan haar voeten ligt in de Burgerzaal van het Koninklijk Paleis op de Dam. Bij de ingang van het Vondelpark aan de Stadhouderskade is het beeld in 2010 vervangen door een replica. Het origineel staat nu in het Amsterdamse bos omdat het daar minder te lijden heeft van de uitlaatgassen.

Lees ook:Standbeelden in Enkhuizen (1) en Standbeelden in Enkhuizen (2)

Bron: buitenkunst Amsterdam

Foto’s door auteur