Vincent Erdin
De gemeenteraad van Steenwijkerwold besluit op 25 april 1855 om een school te stichten in Nederland.
Iedereen zal nu denken wat is daar nu zo bijzonder aan. Steenwijkerwold is een grote plattelandsgemeente in de Kop van Overijssel en ligt op dat moment in het westen tegen de Zuiderzee aan. Nederland hoort bij die gemeente en is een buitengewoon klein buurtschap dat een beetje verstopt ligt in de Wieden (De Weerribben-Wieden is een van de Nationale Parken in Nederland). Er is slechts een weg en als je er niets te zoeken hebt kom je er ook niet automatisch langs. Fietsers en wandelaars die een lange afstand via een LF of LAW route volgen komen wel langs Nederland.
Maar wat opvalt Nederland wordt op geen enkele richtingwijzer genoemd en als het even tegenzit staat er ook geen kombord.
En toch in dat buurtschap helemaal ver weg van de bewoonde wereld, zeker in 1855 komt een school.
Helemaal onlogisch is het niet, kinderen kwamen niet alleen van de paar boerderijen die in Nederland staan maar ook uit de arbeiderswoningen van de verveners die in het veen werkten.
Kinderen moesten tot die tijd dan ook iedere dag en dat zes dagen per week een behoorlijk eind lopen om wel naar een school te gaan. Waarschijnlijk is dat de school in Blokzijl of Wetering geweest. Vanuit Nederland is dat toch al snel een kilometer of zes. Een fiets zal nog nergens in gebruik zijn geweest.
Nu moet ieder schoolkind binnen een straal van drie tot vier kilometer naar een school kunnen gaan. Met het stichten van een school in Nederland wordt aan een wens gehoor gegeven van de inwoners. Kinderen kunnen dichter bij huis onderwijs krijgen.
Het schoolgebouw is op de topografische kaart tussen 1855 en 1910 terug te vinden, daarna verdwijnt het weer uit beeld. De kosten van het hele gebouw waren 'slechts' 650 gulden en timmerman Hendrik Veen uit Steenwijk had voor deze prijs ingeschreven waardoor hij het werk ook mocht realiseren. Dat de school na 1910 niet meer terug te vinden is op de kaart doet vermoeden dat de school is opgeheven. Andere schoolgebouwen worden wel gewoon genoemd op dit soort kaarten.
Dat het om een houten gebouw gaat, hooguit met een stenen plint is niet zo vreemd. Hout is minder zwaar en zal daardoor niet snel wegzakken in de bodem van veen. Nog steeds staan er veel houten woningen en schuren in het gebied van de Weerribben-Wieden. Giethoorn is het meest bekende en sprekende voorbeeld maar in vrijwel alle dorpen (Sint Jansklooster, Wanneperveen; Leeuwte, Barsbeek en Heetveld) staan ze nog steeds. De meeste boerderijen hebben een stenen voorhuis maar de schuur is van hout.
Hoe groot het schoolgebouw is geweest is niet te achterhalen. Misschien een gebouw met twee klaslokalen. Behalve dat het als school functioneerde kan het ook gebruikt zijn voor de zondagsschool, de muziek- en zangvereniging, voor zover aanwezig in een dorp of buurtschap. Het zal geen school zijn geweest met overdadige luxe, een kachel om in de wintermaanden te gebruiken, een schoolbord en wat leerboekjes en uiteraard tafels en stoelen dat zal de hele inrichting ongeveer zijn geweest. Doorgaans werden kinderen verplicht om zelf de brandstof voor de kachel mee te nemen. In dit geval turf, Nederland ligt tenslotte in een gebied waar verveners bezig waren om de turf af te graven. In de zomermaanden zullen het lange schooldagen zijn geweest en in de wintermaanden beduidend korter zodat iedereen nog net bij daglicht thuis kon zijn voordat het echt donker werd. En ook een lange zomerstop, niet omdat iedereen dan op vakantie kon gaan maar simpelweg omdat kinderen op het land moesten helpen.
In het Zuiderzeedorp staat ook een dorpsschool, dat is een gebouw van steen maar meer dan twee klassen zal ook dat schooltje niet hebben gehad. Het interieur van dat schooltje in het Zuiderzeedorp en dat in Nederland zal elkaar niet veel ontlopen. Schoolmeubilair heeft nog niet zo'n hoge vlucht doorgemaakt als de laatste decennia waar comfort belangrijker is geworden.
Over dat kombord, de afbeelding laat dit opvallende bord zien. Een buurtschap heeft een wit bord met blauwe rand, hier is het een oranje/ rode rand. Dat komt omdat de naam toch behoorlijk uniek is. Nederland als buurtschap in Nederland. Dat er een afbeelding bestaat van het bord is evenzeer uniek, doorgaans is het bord 'permanent elders' en eigenlijk is er geen bestellen tegen aan. Zo zit het er en zo is het weer elders.
Welke oplossing voor dit ontvreemden bedacht zou moeten worden, geen idee. Het bord is in ieder geval net zo bijzonder als het schooltje dat in 1855 was in Nederland.
Op de achtergrond van de afbeelding zijn enkele boerderijen te zien en veel groter dan dat is het buurtschap Nederland dan ook niet, tien boerderijen/ woningen en 24 inwoners.
bijdrage geplaatst: 14 mei 2026
afbeelding: auteur