Schapen en hun product bij uitstek: wol

Het samenstellen van een expositie is niet aan zomerse of tropische temperaturen gebonden. Om een nieuwe tentoonstelling in het Schathuijs Zuiderzeemuseum Enkhuizen in oktober te openen voor het publiek moet er hard worden doorgewerkt.

Het thema: 'Wol' is dermate veelzijdig dat er keuzes moeten worden gemaakt. waar begin je met het, historische, verhaal en waar laat je de kunstenaar aan het werk maar ook wat moet een bezoeker na afloop meenemen naar huis? Er moet toch een leermoment zijn of op zijn minst een prikkelende fantasie. 

Misschien is herkenning nog wel een meer passende benadering. Bij het zien van een wollen trui op de afbeelding kan de vraag gesteld worden wanneer die nog gedragen wordt in dit klimaat waarin het soms in april kouder is dan in de traditionele wintermaanden. Maar wie herinnert zich nog 7 januari (2026) de dag waarop grote delen van Nederland volledig platlagen door sneeuwval. En de weken waarin het noorden van het land (Friesland en Groningen) enkele weken vrijwel op slot gingen door extreme gladheid.

Bij die lage temperaturen is een warme trui welkom. Maar dat kan een van de toepassingen zijn van het product van een schaap. Een trui die met grove wol met de hand gebreid is. De muts idem dito. Trui en muts die boven zijn afgebeeld zijn op Ameland gemaakt, een echt Hollands streek product zouden we nu zeggen. En de Waddeneilanden horen toch ook bij het Zuiderzeegebied.

De oude benaming van wat nu de Waddenzee wordt genoemd is zelfs het Friese Wad en het Groninger Wad. Pas bij het afsluiten van de Lauwerszee (1969) ontstaat de naam Waddenzee.

De expositie zal zeker ingaan op dit duurzame en oerdegelijke natuurproduct. Wol is sterk, warm, aantrekkelijk het zijn zomaar een paar termen die langskomen op de expositie.

Sterk, inderdaad het ligt er aan hoe dik de draad uiteindelijk gemaakt is maar de trui op de afbeelding is met de blote hand niet makkelijk uit elkaar te trekken. Idem dito voor de muts. Het zijn beide kledingstukken die beschermen tegen koude. Het hoofd heeft een groot oppervlak dat zeker bij lage temperaturen snel onderkoeld kan raken. Ga maar eens een poosje langs het strand wandelen bij een stevige noordwester, of langs het IJsselmeer. Nu wen je overal aan maar onderkoeld raken wil niemand. Op Ameland zie je veel dragers van de traditionele muts zoals afgebeeld.

En zo'n muts die gebreid is ziet er toch heel wat leuker en mooier uit dan al die fabrieksmatige gefabriceerde synthetische petjes waarvan er dertien in een dozijn gaan. Hier is er maar een van. Vraag de breister (inderdaad het was een mevrouw) maar eens om een identiek exemplaar van trui en muts te maken en dat gaat niet lukken. Dat maakt het tot een uniek exemplaar met een eigen verhaal.

Idem met de rood, wit, blauw gekleurde muts en wanten.

Ook echt handwerk, iets losser gebreid maar nog steeds prettig warm. Het design staat garant voor echte producten die uit Groenlo afkomstig zijn. Ooit te koop bij een breister aan huis maar zoals het zo vaak gaat, het was niet langer mogelijk om te blijven breien, stramme vingers . De belangstelling nam gestaag toe dus moesten er meer breisters komen en nu ondergebracht in een sociëteit die er een heuse website voor in het leven heeft geroepen met veel meer producten dan er zo'n veertig jaar geleden beschikbaar waren.

Hier wordt de aantrekkelijkheid van het product zichtbaar en daar reflecteert de expositie dan ook op.

De wollen sokken hebben hetzelfde effect: warm en een goed draagcomfort. Past prima in een klomp, al slijten ze dan wel erg snel. De sokken komen van Texel, een befaamd schapeneiland en daarmee ook een streek product. 

En dan de Engelse shawl, pure wool. Maar dat is dan weer iets voor een volgende bijdrage immers zoveel wolharigen als er zijn, zoveel soorten wol.

Terzijde: wie herinnert zich nog de fraaie tentoonstelling in het Binnenmuseum van destijds waar tal van visserstruien te zien waren? Uit onderzoek van Stelle Ruhe was naar voren gekomen dat iedere vissersplaats langs de Voormalige Zuiderzee en ook de Noordzee een geheel eigen patroon kenden. Behalven aan het registratienummer van de vissersboot zag je ook direct aan de trui waar iemand vandaan kwam, voor zover vissers elkaar al niet onderling kenden. Het ging om ongeveer veertig verschillende truien. Dat onderzoek is toen in boekvorm gepresenteerd. Reken maar dat dit allemaal handwerk was. Later is dat zelfs uitgebreid naar 63 vissersplaatsen (periode 1850 tot 1950) en 112 patronen. Dat sommige modellen daarvan weer opnieuw in productie werden genomen zegt iets over de trots van een plaats. Ook in deze tijd is wol helemaal niet iets oubolligs. 

bijdrage geplaatst: 23 mei

afbeeldingen: auteur