Vincent Erdin
In 1818, ongeveer aan het begin van de periode waarin gemeenteraden gaan vergaderen en de notulen openbaar zijn ontstaat er in Blokzijl een discussie over twee vlekken: Baarlo en Kuinderdijk.
Baarlo is een vlek, buurtschap dat tegen de dijk van de Zuiderzee aan ligt geplakt net ten noorden van Blokzijl en Kuinderdijk ligt vlak om de hoek van Baarlo. Baarlo ligt op een kleine verhoging, in Groningen een wierde, in Friesland een terp en in Zeeland een Vliedberg.
De vraag is: gaat het om twee buurtjes die bij de gemeente Blokzijl horen of voortaan naar Schoutambt Vollenhove overgaan. In 1819 volgt het bericht van de Gouverneur van Overijssel dat er besloten is om Baarlo en Kuinderdijk aan het Schoutambt Vollenhove toe te wijzen.
Hier gaat het niet eens zozeer om het aantal inwoners wat ineens spectaculair toeneemt. Baarlo telt misschien zes boerderijen en Kuinderdijk een vergelijkbaar aantal. Wat veel interessanter is, is dat Schoutambt Vollenhove als plattelandsgemeente ineens veel groter wordt met een fors stuk grondgebied er bij.
De oppervlakte mag niet onderschat worden. En een beetje wonderlijk het Schoutambt strekt zich nu uit van Zwartsluis in het zuiden tot aan Blankenham in het noorden langs de Zuiderzee al snel een kilometer of vijftien.
Blokzijl ligt daar als stad als enclave middenin, weliswaar aan de westzijde aan de Zuiderzee maar aan de landzijde geheel omsloten door het Schoutambt. Waarom deze wonderlijke toewijzing heeft plaatsgevonden wordt niet duidelijk en eigenlijk is dat wel jammer. Geschiedenis wordt er leuker en begrijpelijker van.
Misschien dat het toch de invloed van de landadel in het Land van Vollenhove is geweest die er sterk op aan heeft gedrongen, de machtspositie van de landadel zou er groter door kunnen zijn geworden. Al is die invloed na 1795 al tanende.
Een gemeentefonds is er nog niet, dan zou de uitbreiding met zo'n oppervlak financieel voordeel opleveren voor een gemeente. Maar het Schoutambt zal ongetwijfeld manieren hebben gevonden en benut om aan extra inkomsten te komen door middel van het heffen van belastingen op de nieuwe inwoners.
Op de afbeelding staat een groep bomen en daartussen ligt het hele buurtschap Baarlo, meer dan dat is het ook niet. Of er nog een boerderij uit die periode staat valt zeer te betwijfelen. De ramp van 1825 vond vrij spoedig daarna plaats en de streek tussen Blankenham, Blokzijl en Vollenhove werd vol en zwaar getroffen door het natuurgeweld.
Heden ten dage maken fietsers gebruik van de dijk om hun route te fietsen en uiteraard het bestemmingsverkeer. Er loopt een weg achterlangs naar Nederland, zie eerdere bijdrage over de nieuwe school in Nederland.
Baarlo en Kuinderdijk grenzen aan het Nationaal Landschap Weerribben - Wieden. Wie er niets te zoeken heeft zal er ook niet snel komen. Pas op de dijk staat een richtingwijzer: Baarlo maar dan ben je er ook al. De enige plek waar bezoekers komen is de kleine begraafplaats en die is eigendom van de kerkvoogdij van de kerk in Blokzijl. De afbeelding hier onder laat Blokzijl zien. In 1818 was het een kleine maar belangrijke vestingstad.
In 1819 vormde het Schoutambt Vollenhove de plaatselijke overheid, of er daarna nog grenscorrecties of herindelingen ten gunste van Blokzijl zijn geweest is een leuke vraag. Een historische kaart van medio 1925 laat zien dat de grens van 1819 op dat moment nog steeds functioneert, dat zou zo blijven tot 1947. In dat jaar of vlak daarna komen Baarlo en Kuinderdijk terug bij Blokzijl. Vanaf 2001 maakt weinig uit het hele Land van Vollenhove is nu gemeente Steenwijkerland.
Voor het Zuiderzeegebied zou het interessant zijn om eens na te gaan hoeveel gemeenten er tussen 1818 en de eeuwwisseling naar de 21 ste eeuw zijn verdwenen. Het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen doet ook aan onderzoek om het gebied steeds weer een beetje beter in beeld te krijgen. Toegegeven voor de gewone inwoners van Baarlo en Kuinderdijk maakt het allemaal niet zo heel veel uit, hun leven gaat gewoon z'n gangetje op het ritme van de getijden (voor vissers) of de seizoenen voor de boeren en riettelers in het gebied).
bijdrage geplaatst: 8 juni 2026
afbeelding: auteur