Urk leent geld uit aan de gemeente Blokzijl

In 1820 heeft Blokzijl geld nodig, doorgaans wordt er dan een lening aangekondigd. Het bankwezen zoals we dat nu kennen bestond nog niet en vaak waren het particulieren die op een dergelijke lening inschreven. Het rentepercentage was aantrekkelijk en het risico werd als laag ingeschat. Kortom het geld lag voor het oprapen. Zo moet Teunis Jelles er in dat jaar over hebben gedacht.

Maar hoe komt hij aan de weet dat Blokzijl geld nodig heeft. Er zijn op dat moment maar een paar dagbladen De Haarlemsche Courant en een krant in Overijssel. Het is niet aannemelijk om te veronderstellen dat hij de Staatscourant onder ogen heeft gehad.

Hoe dan ook Teunis tekent in voor twee bedragen van 520 gulden tegen een rente van 4 % per jaar. De rente wordt ieder jaar op 27 maart uitgekeerd zolang als de lening loopt.

De reden waarom Teunis Jelles deze kans grijpt is een appeltje voor de dorst. De lening is op naam gesteld van Harmpje Iedes Mast, de minderjarige dochter van Ide Simons Mast en Marretje Jelles die op Urk wonen.

De moeder van Harmpje, Marretje Jelles zou een zus van Teunis kunnen zijn. Het verhaal is begrijpelijk als blijkt dat de Harmpje een weeskind is en als minderjarige alleen overgebleven is. Op dat moment (1820) zijn er weinig instellingen die zich over een kind ontfermen door het in huis te nemen en op te voeden of zoals hier financieel te ondersteunen.

Teunis Jelles neemt die financiële taak voor zijn nichtje op zich.

In het Zuiderzeedorp zit in de voorkamer van de boerderij van Baard een bankfiliaal, de niet meer bestaande Boerenleenbank. De aanwezige kassier hield een prachtig register bij van alle ingelegde en opgenomen gelden, het latere spaarbankboekje. Of er in die tijd ook particulier geld naar de gemeente Baarderadeel is gegaan?

Het zou zomaar kunnen. Boeren waren echt niet armlastig en bij een goede opbrengst schoot er wel eens wat over, dat kon dan veilig in een lening weggezet worden. Pas in 1914 werd de Bank Nederlandse Gemeenten opgericht, tot die tijd was de overheid afhankelijk van andere geldverstrekkers. In het geval van Blokzijl was dat Teunis Jelles en bij Baarderadeel zouden dat de gefortuneerde boeren kunnen zijn geweest. Baarderadeel was een grote plattelandsgemeente globaal langs de spoorlijn Mantgum - Sneek. In 1983 waren er net 5.000 inwoners. Van de vijftien dorpen telde geen enkel dorp duizend inwoners, tamelijk kleinschalig allemaal. In 1984 werd Baarderadeel samengevoegd.

Het concept van een coöperatieve bank ontstond aan het eind van de negentiende eeuw in Duitsland, enkele jaren later zou het model ook door Nederland overgenomen worden: Coöperatieve Boerenleenbank. Een bank die met elkaar door de gemeenschap werd gevormd.

Bijdrage geplaatst: 8 juli 2026

Afbeelding raadsverslag gemeente Blokzijl; gemeentearchief Steenwijkerland

Afbeelding kasboek: auteur