Zomer

Zouden de vissers langs de Zuiderzee ooit een exotische vis in de netten hebben gehad zo'n honderd jaar geleden of zouden de stadsboeren van Harderwijk al eind juni de korenschoven hebben opgebonden?

In het vroege voorjaar kijkt iedereen naar de kale bomen, op de eerste bijeenkomst in het Zuiderzeedorp in maart is er nog nauwelijks iets te zien aan de bomen, in de bloemen- en groentetuinen bij de verschillende panden.

Traditioneel is augustus de oogstmaand, veel koren wordt dan van het land gehaald het is goudgeel en kan naar binnen worden gebracht. De vrucht gaat naar de molenaar om er meel van te malen, 'wie het eerst komt het eerst maalt'. Stro wordt opgeslagen om te gebruiken zodra de koeien weer op stal komen. En desnoods een keer opgeschud maar uiteindelijk verdwijnt het op de mestvaalt om in het voorjaar weer op het land uitgereden te worden.

Achter de boerderij van Baard is nog zo'n mestvaaltje te zien.

Maar ineens lijkt het alsof alles in een stroomversnelling komt. Is het voorjaar dit jaar of al meerdere jaren op rij niet aan de vroege kant, zitten we niet in een bijzondere warme periode. De eerste graanvelden waren eind juni al weer leeg. 

De kersen en aardbeien werden al begin juni geplukt. Dat is op zijn minst enkele weken eerder dan de bewoners van de panden in het Zuiderzeedorp ooit hebben meegemaakt als zij een eigen moestuintje hebben gehad bij huis of boerderij.

Wat de visvangst betreft, als het zeewater warmer wordt is het voor vissen uit zuidelijke streken goed toeven in noordelijke wateren. Keerzijde is dan weer wel dat vissoorten uit de Noordzee ook verder naar het noorden wegtrekken. 

Voor een landrot is een exotische vangst wat lastiger waar te nemen, een bron zou kunnen zijn de archieven van de veiling waar de vis wordt aangeleverd en kijken of er medio 1900 bijzondere vangsten zijn genoteerd.

Kortgeleden schreef een landelijk dagblad een eerste deel uit een serie van vijf over veranderingen. De drie voorbeelden die werden genoemd kwamen niet zomaar uit de lucht vallen. De bloei van de Japanse kers in Japan wordt al vele eeuwen gevierd en op datum gedocumenteerd, de wijnoogst in Frankrijk idem dito, al vele eeuwen werd dat in boeken vastgelegd. Die wijnoogst lag altijd in september maar is nu veelal al in augustus volop aan de gang. Het derde voorbeeld is de waarneming van de temperatuur zelf. De streepjescode. Wat blijkt: nadat de industrialisatie medio 1850 goed op gang kwam steeg de temperatuur. Enkele jaren geleden was er in het Schathuijs een expositie aan gewijd aan de opwarming, de streepjescode loopt van lichtblauw naar donkerrood. De aanvankelijk koele periode laat brede streepjes zien en de jaren met de eerste donkere kleuren oplopend naar rood volgen elkaar steeds sneller op. Die donkerrode periode is de tijd waarin we nu zitten.

Een niet genoemd voorbeeld is het verbruik van de grondstoffen per jaar. ieder jaar ligt de datum net een paar dagen eerder dan het voorgaande jaar. Met andere woorden, de aarde heeft onvoldoende tijd om tijdig te herstellen en het verbruik op tijd aan te vullen. Een hoogleraar zei enkele jaren geleden met het oog op het verbruik van zoetwater dat we in Nederland altijd konden leven van de 'rente' van de zoetwatervoorraad. Nu gaat dat niet meer op we verbruiken niet alleen de rente maar ook het kapitaal, de zoetwatervoorraad zelf. Dat laatste is van zeer recente datum en zorgwekkend.

Voor de bewoners van het Zuiderzeedorp was dit allemaal geen thema. Zij leefden vooral bij de dag en iedere dag had genoeg aan zijn eigen zorgen. 

Terug naar die oogstperiode. Het is hoe dan ook een onvoorstelbaar mooi gezicht om bloesem te zien, om de eerste kersen of aardbeien te plukken en de korenvelden goudgeel te zien kleuren. Een schilder aan het eind van de negentiende eeuw is er later beroemd mee geworden.

bijdrage geplaatst: 10 juli 2026

afbeeldingen: auteur