Vincent Erdin
Nederland kent twee officiële en bij wet vastgelegde talen: Nederlands en Fries. Maar wie wat verder in de taalschat duikt zal ontdekken dat er tal van dialecten zijn. Dialecten maken een lastige tijd door. Misschien beter gezegd maakten. Op veel plaatsen is men zich er van bewust dat het eigen dialect toch de eerste woordenschat is die je al op zeer jonge leeftijd leert. En waar vroeger werd gedacht dat het de beheersing van het Nederlands door een actief dialect in de weg zou staan is die visie behoorlijk bijgesteld ten gunste van het dialect.
Iemand met een talenknobbel spreekt probleemloos vloeiend meerdere talen. De zuiderburen doen bijna niet anders: Nederlands/ Vlaams en Frans weliswaar twee officiële talen. Friezen doen het in veel mindere mate. Een Hollander die in een Fries sprekend gezelschap terecht komt wordt beleefd begroet en men probeert de conversatie in het Nederlands te vervolgen. Maar vrijwel altijd gaat het binnen een alinea toch weer verder in het Fries.
Van dialecten is eigenlijk veel minder bekend, hoeveel zijn er en hoeveel worden er nog actief gesproken. In een eerdere bijdrage werd geschreven over de verschillende dialecten die de bewoners van de panden in het Zuiderzeedorp hoogstwaarschijnlijk hebben gesproken: 'Verstaan wij elkaar' Er zit nogal een uitdaging in om een Zoutkamper bij een Urker op de kovvie te vragen. Al zal dat met vissers nog wel eens mee kunnen vallen maar de huisvrouwen zullen veel meer moeite hebben om elkaar te verstaan en te begrijpen.
Zodra er geschreven teksten beschikbaar zijn van een dialect krijgt het al meer vorm, het lastige is dan hoe zijn de grammaticale regels geordend en vastgelegd. Of is dat vooral weer iets wat tot de gesproken variant behoort.
Zeer recent was er een culturele uitstap vanuit het Zuiderzeemuseum met collega's/ vrijwilligers naar Volendam. Na een bezoek aan het museum met de expositie: 'Oe Vrouwe Kêike' kon er een keuze worden gemaakt met een gids door het dorp (of een VR tocht). De fysieke wandeling bracht een aantal verrassingen met zich mee.
Op het punt waar het Hoogheemraadschap Hollands Noorder Kwartier (HHNK) momenteel de laatste hand legt aan het versterken van de dijk in het kader van het Hoog Water Beschermings Programma HWBP) staat een informatiebord.
Hier wordt keurig uitgelegd wat het hoogheemraadschap doet. Maar de verrassing is dat de tekst in het Volendams is opgesteld (en het Engels). En dat was zelfs voor de gids die een zeer informatieve rondleiding verzorgde bijna een brug te ver. Als geboren en getogen 'Volledammer' wordt het Volendams wel gesproken maar omdat er nauwelijks geschreven bronnen beschikbaar zijn is het lastig om het te lezen. Daar komt ook in Volendam verandering in. Er is een werkgroep die zich actief inzet om het Volendams weer terug te krijgen in woord en geschrift.
Wie weet is het resultaat van deze pogingen dat er over niet al te lange tijd mooie gedichten in het Volendams op muren van woningen of anderszins in de openbare ruimte verschijnen. Het zou de identiteit van Volendam een beetje terug kunnen brengen, want en daar was iedereen het snel over eens: het gebouwde beeld van Volendam verdient niet direct een schoonheidsprijs voor de gebouwde omgeving.
bijdrage geplaatst: 18 augustus 2026
afbeeldingen: auteur